Yapon dilində geyimlə bağlı fellər Azərbaycan dilindən fərqli işlənir. Azərbaycan dilində biz çox vaxt ümumi şəkildə “geyinmək”, “taxmaq”, “çıxarmaq” deyirik. Yapon dilində isə geyimin bədənin hansı hissəsinə aid olmasından asılı olaraq fərqli fellər seçilir.

Məsələn, köynək üçün 着(き)る, ayaqqabı üçün はく, papaq üçün かぶる, saat və üzük üçün isə する işlədilir. Buna görə də bu felləri ayrıca öyrənmək vacibdir.

1. 着(き)る

Mənası: 着る əsasən bədənin yuxarı hissəsinə geyilən paltarlar üçün işlədilir. Köynək, sviter, bluzka, pencək, palto, kostyum kimi geyimlər haqqında danışarkən bu feldən istifadə olunur. Azərbaycan dilinə adətən “geyinmək” kimi tərcümə edilir.

Bu fel xüsusilə çiyindən geyilən və bədənin yuxarı hissəsini örtən paltarlarla işlənir.

シャツ／セーター／ブラウス／背広(せびろ)／スーツ／上着(うわぎ)／コートを着(き)る。

Tərcümə:
Köynək / sviter / bluzka / pencək / kostyum / üst geyimi / palto geyinmək.

Məsələn:

今日(きょう)は寒(さむ)いので、コートを着(き)て出(で)かけます。

Tərcümə:
Bu gün hava soyuq olduğu üçün palto geyinib çıxacağam.

面接(めんせつ)なので、スーツを着(き)ました。

Tərcümə:
Müsahibə olduğu üçün kostyum geyindim.

2. つける

Mənası: つける bədənə və ya geyimə əlavə olaraq taxılan bəzək və kiçik əşyalar üçün işlədilir. Xüsusilə lent, broş, qalstuk sancağı, nişan və düymə kimi əşyalarla istifadə olunur.

Bu fel “taxmaq”, “bərkitmək”, “əlavə etmək” mənalarını verir.

リボン／ブローチ／タイピンをつける。

Tərcümə:
Lent / broş / qalstuk sancağı taxmaq.

Məsələn:

とれてしまったボタンをつけた。

Tərcümə:
Qopmuş düyməni tikdim / yerinə bərkitdim.

彼女(かのじょ)は白(しろ)いブラウスにリボンをつけています。

Tərcümə:
O, ağ bluzkasına lent taxıb.

Qeyd: つける yalnız geyim mövzusunda işlənmir. Yapon dilində bu fel çox geniş mənalıdır və “yandırmaq”, “əlavə etmək”, “qeyd etmək”, “bərkitmək” kimi müxtəlif mənalarda da istifadə olunur. Lakin geyim və aksessuar mövzusunda əsas mənası “taxmaq” və ya “üstünə bərkitmək”dir.

3. はく

Mənası: はく bədənin aşağı hissəsinə geyilən paltarlar və ayağa geyilən əşyalar üçün işlədilir. Şalvar, ətək, corab, ayaqqabı, çəkmə və başmaq kimi sözlərlə birlikdə istifadə olunur.

Azərbaycan dilində bu sözlərin hamısı çox vaxt “geyinmək” və ya “ayağa geyinmək” kimi tərcümə edilir. Yapon dilində isə bu zaman 着る deyil, はく işlədilməlidir.

ズボン／スカート／靴下(くつした)／ストッキング／靴(くつ)／スリッパをはく。

Tərcümə:
Şalvar / ətək / corab / kapron corab / ayaqqabı / başmaq geyinmək.

Məsələn:

新(あたら)しい靴(くつ)をはいて学校(がっこう)へ行(い)きました。

Tərcümə:
Yeni ayaqqabılarımı geyinib məktəbə getdim.

Diqqət: シャツをはく demək düzgün deyil. Köynək bədənin yuxarı hissəsinə geyildiyi üçün シャツを着(き)る deyilir.

Eyni şəkildə 靴を着る də yanlışdır. Ayaqqabı üçün 靴をはく işlədilir.

4. かぶる

Mənası: かぶる başa geyilən əşyalar üçün işlədilir. Papaq, şlyapa, dəbilqə kimi baş geyimləri haqqında danışarkən bu feldən istifadə olunur.

Azərbaycan dilinə “papaq qoymaq”, “başına taxmaq” və ya “geyinmək” kimi tərcümə oluna bilər.

帽子(ぼうし)をかぶる。

Tərcümə:
Papaq qoymaq / papaq geyinmək.

Məsələn:

日差(ひざ)しが強(つよ)いので、帽子(ぼうし)をかぶってください。

Tərcümə:
Günəş güclü olduğu üçün papaq qoyun.

Qeyd: 帽子をする gündəlik standart istifadədə uyğun deyil. Papaq üçün əsas fel かぶる hesab olunur.

5. する

Mənası: する bəzi aksessuarlar və bədənə taxılan əşyalar üçün işlədilir. Xüsusilə saat, qalstuk, kəmər, üzük, əlcək və şərf kimi əşyalarla birlikdə istifadə olunur.

Bu fel burada “taxmaq”, “bağlamaq”, “üstündə olmaq” mənalarını ifadə edir.

スカーフ／時計(とけい)／ネクタイ／ベルト／指輪(ゆびわ)／手袋(てぶくろ)をする。

Tərcümə:
Şərf / saat / qalstuk / kəmər / üzük / əlcək taxmaq.

Məsələn:

父(ちち)は毎日(まいにち)ネクタイをしています。

Tərcümə:
Atam hər gün qalstuk taxır.

彼女(かのじょ)は左手(ひだりて)に指輪(ゆびわ)をしています。

Diqqət: 時計をつける də işlənə bilər, lakin dərsliklərdə geyim və aksessuar mövzusunda 時計をする formasına da tez-tez rast gəlinir. Hər iki forma başa düşüləndir, amma する daha ümumi və sadə danışıq üslubunda işlənir.

---

Bunları da öyrənək!

1. 着替(きが)える

Mənası: 着替える paltarı dəyişmək, bir geyimdən başqa geyimə keçmək deməkdir. Bu fel paltar dəyişmə hərəkətini bütöv şəkildə ifadə edir.

ゆうべはパジャマに着替(きが)えずに寝(ね)てしまった。

Tərcümə:
Dünən gecə pijamaya dəyişmədən yatıb qaldım.

İsim に 着替(きが)える
Bir paltara dəyişmək.

İsim から isim に 着替(きが)える
Bir paltardan başqa paltara dəyişmək.

Məsələn:

制服(せいふく)から私服(しふく)に着替(きが)えました。

Tərcümə:
Məktəb formasından gündəlik paltara dəyişdim.

2. 脱(ぬ)ぐ

Mənası: 脱ぐ geyilən paltarı, ayaqqabını, corabı, əlcəyi və papağı çıxarmaq deməkdir. Azərbaycan dilində “çıxarmaq” kimi tərcümə olunur.

Bu fel həm 着る, həm はく, həm də かぶる ilə geyilən əşyaların çıxarılması üçün işlənə bilər.

服(ふく)／靴(くつ)／靴下(くつした)／手袋(てぶくろ)／帽子(ぼうし)を脱(ぬ)ぐ。

Tərcümə:
Paltarı / ayaqqabını / corabı / əlcəyi / papağı çıxarmaq.

Məsələn:

家(いえ)に入(はい)る前(まえ)に靴(くつ)を脱(ぬ)ぎます。

Tərcümə:
Evə girməzdən əvvəl ayaqqabını çıxarıram.

---

3. とる

Mənası: とる müəyyən əşyanı bədəndən və ya üzərindən götürmək, çıxarmaq mənasında işlədilir. Xüsusilə papaq, eynək, maska və bəzi aksessuarlar haqqında danışarkən istifadə olunur.

Dərslikdəki nümunədə 帽子をとる ifadəsi salamlaşma zamanı papağı çıxarmaq mənasında verilir.

男(おとこ)の人(ひと)は、あいさつをするとき帽子(ぼうし)をとったほうがいいでしょう。

Tərcümə:
Kişilər salamlaşarkən papaqlarını çıxarsalar, daha yaxşı olar.

Qeyd: 帽子を脱ぐ və 帽子をとる hər ikisi “papağı çıxarmaq” mənasında işlənə bilər. Lakin とる daha çox başdan, üzdən və ya bədəndən müəyyən bir şeyi götürmək mənasını verir.

Məsələn:

眼鏡(めがね)をとる。
Eynəyi çıxarmaq.

マスクをとる。
Maskanı çıxarmaq.

---

Yapon dilində geyimlə bağlı felləri düzgün seçmək çox vacibdir. Azərbaycan dilində “geyinmək” dediyimiz bir çox hal yapon dilində müxtəlif fellərlə ifadə olunur.

Fel	Oxunuşu	İşlənmə sahəsi	Nümunə
着る	きる	Bədənin yuxarı hissəsinə geyilən paltarlar	シャツを着る
はく	はく	Ayağa və aşağı bədən hissəsinə geyilən əşyalar	靴をはく
かぶる	かぶる	Baş geyimləri	帽子をかぶる
する	する	Saat, qalstuk, üzük, əlcək və s.	指輪をする
つける	つける	Broş, lent, sancaq, düymə və bəzək əşyaları	ブローチをつける
着替える	きがえる	Paltar dəyişmək	パジャマに着替える
脱ぐ	ぬぐ	Geyimi çıxarmaq	靴を脱ぐ
とる	とる	Bədəndən və ya başdan əşyanı götürmək	帽子をとる

Yapon dilini təbii başa düşmək üçün bu felləri ayrıca əzbərləmək yox, hansı geyimlə hansı felin işlənməsinə diqqət etmək lazımdır. Məsələn, シャツを着る, 靴をはく, 帽子をかぶる, 指輪をする kimi ifadələri hazır birləşmə şəklində öyrənmək daha düzgündür.

Gülşən Cabbarlı @yaponaz